صفحه اصلي > فعالیتهای اکتشافی در دریای خزر > زمین شناسی و ژئوفیزیک 
زمین شناسی و ژئوفیزیک

فعالیت های اکتشافی در دریای خزر با فاصله زمانی طولانی از کشف نفت در جنوب کشور انجام شده است، اما این تأخیر زمانی به دلایلی از جمله فقدان دانش ، تجربه و فناوری های مورد نیاز  به منظور اکتشاف در آب های عمیق بوده است . مهمترين تفاوت فعاليت اکتشافی در درياي خزر با خليج فارس در عمق آب است. اين مسئله همواره يك مانع بسيار اساسي براي توسعه فعاليت در درياي خزر بوده است كه در حال حاضر اين مشكل برداشته شده و شرکت نفت خزر به دانش و فناوری هاي مورد نياز جهت انجام فعاليت های پیچیده در آبهاي عميق دست يافته  است .

همانطور که در ماموریت شرکت نفت خزر نیز مشخص شده است یکی از وظایف مهم و اساسی این شرکت ، انجام عملیات اکتشاف در حوضه جنوبي درياي خزر و سه استان ساحلي مازندران ، گلستان و گیلان است که بر عهده مدیریت اکتشاف شرکت نفت خزر می باشد .

در سال 1379 شركت نفت خزر با همكاري شركتهاي شل، لاسمو و وبا ، مطالعات اكتشافي خود را به منظور شناسايي و تعيين ظرفیت بالقوه ساختارهای جنوب دریای خزر به لحاظ وجود ذخاير نفت و گاز در بخش های مطالعات زمین شناسی ، روشهای ژئوفیزیک و لرزه نگاری انجام داد.

 

زمين شناسي

زمین شناسی علم و تکنیکی است که در بخش بالادستی صنعت نفت اهمیت ویژ ه ای دارد ، به طوری که در امر اکتشاف ، استخراج و توسعه مخازن هيدروكربوري، زمین شناس نقش اساسي را ایفا می نمايد. به منظور شناخت پتانسیل احتمالی هیدرکربوری جهت عملیات اکتشافی در مناطق خشکی و دریایی، کارشناسان زمین شناسی با انجام مطالعات زمین شناسی سطح الارضی و تحت الارضی و همچنین با استفاده از داده های ژئوفیزیکی و پتروفیزیکی و با همکاری دیگر ادارات زیرمجموعه مدیریت اکتشاف ، ریسک های موجود و دسترسی به منابع هیدروکربوری را بررسی نموده و پیش بینی های لازم را در قالب گزارشات و نقشه ها به تفکیک مناطق منتشر می نماید .

زمین شناسان اکتشافی سعی در شناخت پنج پارامتر اصلی سیستم نفتی با استفاده از تکنیک و علوم مختلف دارند که این پارامتر ها عبارتند از :

-         سنگ منشاء

-         سنگ مخزن

-         سنگ پوشش

-         ساختار زایی

-         بلوغ و مهاجرت هیدروکربور

 

برای پی بردن به هر یک از عوامل فوق در زیر زمین ،به دانش وسیع و شاخه های مختلف تخصصی زمین شناسی نفت، زمین شناسی ساختمانی،چینه شناسی، رسوب شناسی، ژئوشیمی آلی و همچنین کاربرد علم ژئوفیزیک در ابعاد مختلف آن از قبیل تفاسیرثقل سنجی، مغناطیس سنجی، بخصوص لرز ه نگاری نياز هست. شرکتهای نفتی برای کشف و دستیابی به ذخایر هیدروکربنی زیرزمینی،ابتدا یکسری مطالعات زمین شناسی مقدماتی سطح الارضی مثل تهیه عکسهای هوایی و تبدیل آنها به نقشه های زمین شناسی را انجام می دهند و سپس نسبت به مطالعات تکمیلی زمین شناسی-ژئوفیزیکی در جهت تهیه انواع نقشه های ژئوفیزیکی، زمین شناسی ساختماني ونيز، تجزیه وتحلیل داده های ژئوفیزیکی و زمین شناسی اقدام می کنند.

کارشناسان زمین شناسی اکتشافی می بایست علاوه بر تسلط بر زمینه های تخصصی خود ، آشنایی لازم و کافی از تفاسیر داده های پتروفیزیکی و ژئوفیزیکی برای شناخت بهتر پتانسیل های هیدروکربوری داشته باشند. از این رو همکاری این سه گروه بسیار تنگاتنگ و مستمر می باشد.

پس از انجام مطالعات و بررسیهای تفصیلی و تفسیر داده ها، با استفاده از شاخه های تخصصی زمین شناسی فوق الذكر، محدوده احتمالی وجود ذخایر هیدروکربنی را تعیین کرده و سپس با برنامه ریزی به حفر اولین چاه اکتشافی اقدام میشود . به طور معمول برای مطالعات زمین شناسی پیرامون حفر یک چاه اکتشافی، فقط 3 درصد کل هزینه حفاری صرف میشود، اما از بعد اهمیت،نقش آن بسیار حائز اهميت و پایه ای است. به طوریکه

هر چه دانش و آگاهی زمین شناسی نسبت به حفر چاه اکتشافی بیشتر باشد، شانس کشف مخزن جدید زیادتر خواهد بود و در نتیجه از هزینه های فعاليت اکتشافي کاسته میشود.بعد از حفر چاه اکتشافی و در جهت شناسایی بیشتر مخزن و به دست آوردن حد و مرز آن، چند چاه به منزله چاه توصیفی و به دنبال آن چا ههای توسعه ای در میدان نفتی برای تولید از مخزن هیدروکربنی حفاری خواهد شد. به هر حال برنامه ریزی اصلی و اساسی هر یک از انواع چاهها به عهده زمین شناسان است. در هنگام حفاری هر چاه اعم از اکتشافی،توصیفی و توسعه ای حضور زمین شناس و استفاده از علم و تکنیک زمین شناسی در محل استقرار دکل حفاری بسیار ضروری است و وجود زمین شناس برای کنترل عمليات به مثابه چشم حفاری بسیارحائز اهمیت است.

 

 

ژئوفیزیک

 

 

 

مطالعات ژئوفیزیکی شامل عمليات برداشت ، پردازش و تفسير داده هاي لرزه اي و غير لرزه اي است كه معمولا پس از مطالعات زمین شناسی صورت می گیرد .  در اداره ژئوفيزيك شركت نفت خزر مراحل برداشت و پردازش داده ها كه جهت انجام آن نياز به تجهيزات عملياتي و سخت افزارهاي خاص مي باشد ، توسط پيمانكار و نظارت مستقيم ناظرين اداره و مرحله تفسير در نرم افزار هاي ويژه بطور کامل توسط مفسرين انجام مي شود .

ویژگی مطالعات ژئوفیزیکی، استخراج و به تصویر کشیدن خصوصیات فیزیکی سنگ ها به تفکیک لایه ای در زیر زمین است به گونه ای که با مشاهده مقاطع و نقشه ها، عمق پدیده ها و لایه ها و تغییرات فیزیکی در حد وضوح تصاوير  قابل تشخیص شود.

خروجی هر مطالعه ژئوفیزیکی كه لرزه نگاري اصلي ترين روش در اكتشاف منابع هيدرو كربني مي باشد، مقاطع و نقشه هایی است که نمایانگر عمق پدیده ها، سازندها و چگونگی زمین ساخت منطقه مورد برداشت داده های ژئوفیزیکی است. تغییرات شاخص های فیزیکی زمین را میتوان به صورت خروجی روشهای خاص پردازشی و تفسیری نیز مشاهده نمود.

در حوضه رسوبي خزر جنوبي كه يكي از حوضه هاي رسوبي آبهاي عميق است ، وجود پديده هاي پيچيده زمين ساختي شامل گسل ها، بسته های گازی کم عمق، دودکش های گازی و گل فشانها، مطالعات ژئوفيزيكي پيشرفته تري را مي طلبد. تاثير چنين پديده هايي، کیفیت وضوح تصاویر لرزه اي را کاهش داده و بعضا مفسر برای تهیه نقشه های عمقی ، مي بايست زمان بسیار طولانی صرف کند.

 محسوس نبودن تغییرات سرعتی و چینه ای در لايه هاي حاوي آب به دلیل جوان بودن رسوبات در زیر بستر دریای خزر وعدم وجود نشانه اي خاص از آن بر روي مقاطع لرزه اي از ديگر معضلات خاص اين منطقه است كه  حفاري چاه را دچار مشكل نموده  و تا کنون هیچ روش ژئوفیزیکی پاسخگوی آن نبوده است.  

با توجه به زمين ساخت پيچيده چنين حوضه هايي ، علاوه بر تهيه نقشه هاي عمقي از لايه هاي مخزني و غير مخزني، پيش از حفاري هر چاه اكتشافي، جهت تعيين موقعيت مكاني چاه ، بخشي از مخاطرات احتمالي حفاري كه توسط روش هاي ژئوفيزيكي مانند: بستر شناسي دريا، برداشهاي لرزه اي سه بعدي، انجام پردازش هاي ويژه آبهاي عميق،  تفسير هاي پيشرفته و مدلسازي سرعتي قابل انجام است ، مي بايست صورت پذيرد.